Ikke, ikke, ikke!!!

Ik herinner me filmpjes van vroeger van mensen die een minuut gratis winkelen in een supermarkt gewonnen hadden. Met een bijna agressieve blik in de ogen probeerden ze armen vol spullen uit de schappen in twee, drie, vier karren te schuiven. Geef iemand een rolletje tape en de vrijheid om een deel van de speelvloer te claimen voor zichzelf en je krijgt ongeveer hetzelfde. De afgelopen testavond voor Dat Staat mocht het publiek een stukje vloer voor zichzelf afplakken. De eerste pikte met een enorme gretigheid echter al zo'n groot stuk in dat de rest niet kon wachten om dat ook te doen. Binnen een mum van tijd was de hele vloer verdeeld in kleine eigendommetjes.  Gelukkig was het 'maar' theater, anders waren er klappen gevallen.
De eerste opmerking van Gijs van Donselaar, ethicus en de expert van de avond, was: waar zijn de wegen, de pleinen, de parken? Een interessante vraag, die gelijk een volgende vraag oproept. Moeten we onszelf dwingen om aan het algemeen belang te denken? Als dit 'maar' theater was, dan belooft dat niet veel goeds voor als het 'voor het echie' zou zijn. Dan hebben we zeker een systeem nodig dat ons dwingt om rekening met elkaar te houden. Ik hoor het weerwoord al. 'Ja, maar... Ja, maar... Ja, maar jullie als makers hadden de vraag niet duidelijk gesteld. Jullie zeiden dat we de vloer moesten verdelen en dus hebben we dat gedaan.' Dat bewijst alleen maar dat ik gelijk heb.
Ik wil als maker wel een vraag stellen: hoe willen jullie als publiek dat ik met jullie om ga? Ik denk namelijk dat jullie volgzame, gedweeë wezens zijn die met de kennis van een paar simpele psychologische wetten makkelijk te manipuleren zijn. De eerste wet: mensen willen graag geleid worden. 'Ja, maar... Ja, maar.... Ja, maar dit is theater. In het echte leven volg ik niet zo klakkeloos alles op wat me gezegd wordt.' Ik denk dat dat niet waar is. Ik denk dat jullie in andere situaties achteraf net zulke excuses verzinnen om geen verantwoordelijkheid te hoeven nemen. 'Ja, maar mijn docent/baas/partner zei dat ik het moest doen.' Ik denk dat jullie in eerste instantie aan jullie zelf denken en proberen jullie eigen behoeftes te bevredigen. Of dat nou is dat je zo veel mogelijk vloeroppervlak voor jezelf claimt of dat je meespeelt omdat je het spelletje niet wil bederven (want wij zijn toch van die aardige jongens...).
We zitten dus met een enorm probleem dat jullie mensen zijn die én geleid willen worden, én in eerste instantie aan zichzelf denken. Probeer daar maar eens een goed systeem voor te verzinnen. Dat gaan we de volgende avond doen. Op 7 maart gaat het over politieke systemen. Misschien dat jullie mee mogen beslissen, of zelfs beslissen om niet mee te beslissen.

BEZIT

Als ik ergens een hekel aan heb dan is het mensen die hun asbak legen voor het stoplicht. Op dat moment is de straat van mij. Niet van mij alleen, maar wel zo veel van mij dat ik me afvraag hoe iemand het in zijn gore harses haalt om mijn straat te bevuilen. Het gaat bijna zo ver dat ik erachter aan denk: 'En wie moet dat weer opruimen...' Niet dat ik dat dan persoonlijk ga doen, maar op dat moment is de gemeentereiniging ook van mij. Ik betaal er immers voor!

Wat betekent die laatste gedachte? 'Ik betaal er immers voor!' Naast dat het een beetje zuur is en er veel ergere dingen zijn om me over op te winden, zit er een gekke kronkel in. De straat is (ook) van mij, omdat ik ervoor betaal? Is dat zo? Heeft iemand die geen belasting betaalt niets te zeggen over de openbare ruimte? Want als dat zo is, dan zou je ook kunnen zeggen dat iemand die wel betaalt dus ook zijn asbak mag legen. Hij betaalt er immers voor om dat weer opgeruimd te laten worden.

Deze gedachten komen uit de voorbereidingen op de volgende avond. Deze gaat over bezit. Wat is van jou? Wat is van mij? En vooral: wat is van ons? In een nieuwe staat kunnen we nieuwe afspraken maken over de verdeling. We gaan er nu zo klakkeloos van uit dat alles wat je koopt en krijgt van jou is. Maar we kunnen ook zeggen dat je alleen maar belasting betaalt en dat de staat je vervolgens alles geeft, maar het ook altijd weer terug kan nemen. Dan is niet alleen de openbare ruimte, maar alles 'van ons'. Zou dat werken?

'De staat dat zijn de dijken.' Dit is een bekende uitspraak van Van der Pot en Donner (vader van...). De staat is verantwoordelijk voor wat wij niet in ons eentje kunnen. Vroeger werd de West-Frieze omringdijk onderhouden door de mensen die aan de dijk woonden. Je haalde het niet in je hoofd om de kantjes ervan af te lopen. Het zou je namelijk maar gebeuren dat de dijk door zou breken in jouw gedeelte. Dan zat er maar een ding op: heel snel verhuizen. De dijk was niet van hen, maar ze voelden zich er verantwoordelijk voor. Ze hadden er belang bij.

Hoe bepalen we wat van ons is en wat betekent het als iets van ons is? Hebben we er recht op? Mogen we ermee doen wat we willen? Wat is onze verantwoordelijkheid? Allemaal vragen voor de volgende avond. Kom op 8 februari en dan verdelen we de boel. Hier meer info over het hele project.